۰

اخبار / مقالات

سرمازدگی در باغ ها و روش های مقابله با آن

اردیبهشت ۱۰, ۱۳۹۸ در ۱۰:۲۱ ق٫ظ توسط

 

نویسندگان: نینا ارزانی و نسیم بازشوشتری، آزمایشگاه تجزیه آب، خاک، گیاه و کود رویانا، شرکت ترنم سبز زاینده رود

سرما و یخبندان از جمله پدیده­های طبیعی هستند که خسارت­های فراوانی در برخی از سال­ها به باغات میوه وارد می­نمایند. برای هرگونه و رقم نه تنها درجه حرارت مطلوب وجود دارد بلکه مراحل رشد و فعالیت­های گوناگون گیاهان، دارای حرارت­های ایده­آل و همچنین محدوده حرارتی کشنده و حداقل و حداکثر می­باشد. کاهش دما از آستانه تحمل گیاه می­تواند خسارت­زا باشد. به طور کلی سرمازدگی گاهی انتقالی بوده و بر اثر هجوم یک جریان سرد و قطبـی و عبور آن از یک منطقه پیش می­آید و گاهی کاملاً منطقه­ای بوده و در اثر تشعشع از سطح زمین در همان محل بوجود می­آید؛ این نوع سرمازدگی همواره در شب­های ساکت و آرام بدون ابر و باد ظاهر می­شود.

سرمازدگی می­تواند پـاییزه و قبل از به خواب رفتن درختان، خسارت بار شود. بطور مثال در انار سرمای زوردرس پاییزه مخصوصاً اگر همراه با ریزش باران باشد باعث ترکیدگی میوه می­گردد. بعد از آن در زمستان با کاهش دما، ممکن است سرمازدگی و یا در حالت شدیدتر، یخ­زدگی خسارت­زا شود که این نوع سرمازدگی در میوه همیشه سبز نظیر مرکبات و زیتون می­تواند مشاهده شود. در نهایت سرماهای بهاره خیلی خطرناک­تر از یخبندان­های اوایل پاییز می­باشند این نوع سرمازدگی بیش­تر در مناطق معتدله رخ داده و باعث خسارت به گل و میوه می­گردد زیرا گل­ها و میوه­های جوان حساس­تر از میوه­های رسیده می­باشند. طول مدت این نوع سرما کوتاه بوده و از چند ساعت تا حداکثر سه روز بیش­تر نیست.

تحمل گونه­ها و ارقام به سرما و یخبندان متفاوت است همچنین حساسیت اندام­های مختلف گیاهی به یخ­زدگی و سرما نیز تفاوت دارد. با توجه به اینکه ریشه­ها در داخل خاک فعال هستند کم­تر در معرض آسیب­های ناشی از سرمازدگی قرار می­گیرند. در ماه­های پاییز، تقریباً میزان مقاومت پوست و آوندهای چوبی یکسان است ولی به هنگام زمستان شانس زنده ماندن پوست کم­تر خواهد بود.

راهکارهای مختلفی برای حفاظت گیاهان در برابر آسیب­های سرما و یخ­زدگی وجود دارد. مـؤثرترین روش، انتخاب درست محل احداث باغ است. قبل از احداث باغ لازم است بـا مطالعه شرایط اقلیمی منطقه و داده­های هواشناسی در حداقل یک دوره ۲۰ ساله از وقوع و تعداد دفعات سرما و یخبندان آگاهی پیدا نمود و سپس تصمیم به احداث باغ و انتخاب گونه و رقم مناسب گرفته شود. علاوه بر اهمیت انتخاب رقم مناسب با شرایط اقلیمی منطقه، مدیریت تغذیه و آبیاری گیاه نیز حائز اهمیت است. گیاهانی که با مقادیر بهینه و متعادل عناصر غذایی رشد می­کنند می­توانند دماهای پایین را بهتر تحمل کنند و آسیب­های ناشی از سرما در آن­ها خیلی سریع بهبود می­یابد. یک گیاه سالم، نقطه یخبندان پایین­تری دارد. همچنین گیاهانی که تحت تأثیر تنش خشکی قرار دارند، قدرت رشد و تحمل­پذیری کم­تری خواهند داشت. بنابراین مدیریت تغذیه و آبیاری در باغات میوه باید جدی گرفته شود.

توصیه کودی براساس آنالیزهای آزمایشگاهی (خاک و برگ) صورت می­گیرد و از محلی به محل دیگر متفاوت است. تحقیقات نشان می­دهد که کوددهی توسط ازت نباید در اواخر پاییز انجام شود. زیرا ازت رشد بافت­های نرم را تحریک می­کند که به سادگی توسط سرما آسیب می بینند. کودهای با پتاسیم بـالا موجب افزایش ضخامت دیواره سلولی و مقاومت بیش­تر به آسیب سرما می­شوند. با اجرای مدیریت خاک می­توان میزان کاهش دمای هوا و خطر وقوع یخبندان را تا حدودی کاهش داد. برای تأمین حداکثر حفاظت ممکن، خاک باید مرطوب، عاری از علف­های هرز و گیاه پوشش باشد. مبارزه با علف­های هرز همراه با رطوبت مناسب در زیر گیاه، یک ریز اقلیم گرم­تر را به وجود می­آورد و به کاهش آسیب حاصل از سرما کمک می­کند. باید توجه داشت خاک بسیار مرطوب می­تواند مقاومت به سرما را کاهش دهد. کاهش و قطع آبیاری در پاییز باید زودتر انجام شود تا شاخه­ها خشبی شده و درخت به خواب برود زیرا ادامه آبیاری در پاییز باعث عدم به خواب رفتن درختان و شاداب ماندن شاخه­ها و حساس­شدن به سرما می­شود. همچنین سعی شود با احداث درختان بادشکن از ورود هوای سرد به داخل باغ جلوگیری نمود و با استفاده از روش­های مختلف، هوای سرد را از محیط رویش گیاهان دور کرد.

موارد مذکور، روش­های بلند مدت یا غیرفعال مبارزه با سرمازدگی بوده و از روش­های مستقیم یا فعال (کوتاه مدت) حفاظت درختان از سرما می­توان به گرم کردن هوای باغ توسط بخاری­های باغی، استفاده از دستگاه مولد باد و مخلوط کردن هوای سرد کف باغ با هوای گرم بالا، ایجاد دود و یا مه در سطح باغ، به تعویق انداختن زمان گلدهی با استفاده از مواد شیمیایی مانند اتفون و همچنین ایجاد لایه محافظ یخ بر روی جوانه­ها از طریق پاشیدن آب روی شکوفه درختان با استفاده از روش آبیاری بارانی و گرم شدن محیط اطراف جوانه­ها اشاره نمود.

در صورت وقوع سرمازدگی لازم است قسمت­های آسیب دیده و خشک شده بعد از تشخیص کاملاً قطع شوند تا به کانون آفات و بیماری­ها مبدل نگردند. بافت چوبی آسیب دیده را می توان از تغییر رنگ لایه کامبیوم (بافت هدایت کننده مواد غذایی) زیر پوست درخت که به رنگ سیاه یا قهوه­ای در می­آید تشخیص داد. برای تعیین دقیق قسمت­های خسارت دیده و قطع آن­ها باید حداقل چند ماه صبر نمود؛ بنابراین قبل از شروع فصل رشد از هرس خودداری نموده و با مشخص شدن عمق آسیب (بر حسب خشکیدگی و پیشروی سرمازدگی) در شاخه، اسکلت درخت احیا شود. بر اثر صدمه اندام­های هوایی، فعالیت ریشه نیز کاهش می­یابد؛ لذا با تغذیه مناسب و متعادل، بازیابی و ترمیم قسمت­های مختلف آسیب دیده درخت تسریع می­گردد.

پاسخی بگذارید