گیاه دارویی گل گاوزبان

گل گاوزبان

دکتر علی بامدادیان
عضو هیات علمی و استاد پژوهش موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور

مقدمه
گل گاوزبان گیاهی است علفی و یکساله که ارزش دارویی قابل توجهی دارد. بر اساس بعضی از منابع گیاه شناسی، گل گاوزبان احتمالا از شمال افریقا به نواحی دیگر از جمله منطقه مدیترانه و بعضی از کشورهای خاورمیانه راه پیدا کرده است. در اکثر فارماکوپه ها از اندام های مختلف این گیاه به عنوان دارو نام برده شده و کاربرد بسیار مفید و ارزشمندی دارد. با توجه به اینکه گل گاوزبان در ارتفاعات البرز رشد و نمو بسیار مطلوبی دارد که در نقاط دیگر کمتر مشاهده می شود، لذا عده ای از گیاه شناسان منشا اولیه و اصلی این گیاه را کشور ایران و به ویژه ارتفاعات البرز می دانند و عقیده دارند که این گیاه از البرزکوه به سایر نقاط جهان برده شده ولی نتوانسته به خوبی منطقه البرز رشد و نمو داشته باشد. البته گل گاوزبان نباید با گیاه گاوزبان که در کشورهای دیگر نیز می روید، اشتباه شود. این دو گیاه هرکدام خواص مخصوص به خود دارند. در گیاه گل گاوزبان که مورد نظر ما در این مقاله است، تنها گل آن مورد استفاده می باشد. البته جویدن برگهای تازه گل گاوزبان می تواند در درمان جوشهای چرکی دهان اطفال، برفک و آفت دهان نیز مفید و موثر باشد.

مشخصات بوتانیکی

گل گاوزبان گیاهی است تقریبا نرم و علفی، یکساله که ساقه های آن شکننده و پوشیده از کرک های فراوان است. رنگ ساقه های فرعی در این گیاه بنفش یا قرمز روشن است. رنگ گلهای این گیاه که در سراسر ارتفاعات البرز می روید ارغوانی، بنفش، قرمز و حتی آبی تیره دیده می شود. گیاه گل گاوزبان مانند سایر گیاهان دارای ارقام متفاوتی بوده و لذا مشخصات بوتانیکی در ارقام مختلف می تواند متفاوت باشد و از نظر میزان رشد، میزان تولید و حتی خواص دارویی نیز متفاوتند. مهمترین گونه گیاه گل گاوزبان با نام علمی Borago officinalis از خانواده بوراژیناسه است. گل مرغوب در گیاه گل گاوزبان گلی است که دارای دم سفید و گلبرگ های بنفش رنگ باشد.

نحوه تکثیر و رشد

گل گاوزبان از طریق بذر تکثیر می شود. پس از برداشت گلهای این گیاه، که خاصیت دارویی اصلی مربوط به آن است، بوته های آن به تدریج به پایان رشد خود رسیده و از بین می رود، اما بذرهای رسیده آن که به رنگ قهوه ای روشن، مدور و حلقوی می باشند، پس از رسیدن در اثر باد و یا تماس با حیوانات یا عوامل مکانیکی دیگر به زمین افتاده و بعد از مساعد شدن شرایط جوی جوانه زده و رشد کرده و گیاه جدیدی را به وجود می آورند. رشد و تکثیر این گیاه نیاز و شرایط اقلیمی ویژه و خاص خود را دارد و لذا کاشت آن در نقاط غیر از مناطق بومی و اصلی، به سختی انجام می گیرد و در صورت رشد و نمو و تولید گیاه در مناطق نامساعد، مواد موثره ثانویه لازم، به خوبی گلهایی که در مناطق بومی می رویند، نیست. بنابراین تولید کنندگان گیاهان دارویی باید شرایط اقلیمی ویژه تکثیر، رشد و نمو این گیاه را مورد توجه قرار دهند تا محصول تولیدی حاوی مواد موثره مطلوب و مورد نظر دارویی جهت پیشگیری و یا معالجه بیماری های مورد نظر باشند. گلهای این گیاه از اردیبهشت تا شهریور هر سال روی گیاه ظاهر می شود.

خواص درمانی و کاربرد

گل گاوزبان دارای اثرات درمانی ارزشمند و فراوانی است که به ویژه در کشور ما کاربرد زیادی دارد. گل گاوزبان دارای طبیعت گرم است و مصرف دمنوش آن نشاط آور و آرامش بخش است. در معالجه تب های دانه ای مثل سرخک و آبله مرغان، بصورت دم کرده همراه با لیموعمانی اثرات شفابخش و موثری دارد. این دمنوش در درمان دردهای ناشی از سنگ کلیه و دفع سنگ مثانه اثرات بسیار مفیدی دارد. در جلوگیری از بروز آلرژی های فصلی، استفاده از دم کرده گل گاوزبان توصیه می شود. گاهی اوقات سرفه های فصل سرما را، هیچ قرص و شربت شیمیایی درمان نمی کند، اما مصرف جوشانده سنتی گل گاوزبان بصورت مرهمی قوی عمل می کند. گل گاوزبان شکم را نرم و اخلاط سوخته سوداوی را از معده خارج می کند و کیسه صفرا را نیز باز می کند. گل گاوزبان سینه را نرم کرده، تنگی نفس و گلودرد را شفا می دهد. گل گاوزبان دارای منیزیم بوده و از سرطان پیشگیری می کند. البته مصرف زیاد آن در دوز بالا و یا در دراز مدت به علت داشتن آلکالوئیدهای پیرولیزیدین، ممکن است به کبد آسیب وارد نماید.

گل گاوزبان دارای موسیلاژ، فلاونوئید، آنتوسیانین، دلفینیدین، سیانیدین و مقدار کمی هم آلکالوئید از نوع پیرولیزیدین است. علاوه بر این گل گاوزبان دارای مقادیری کلسترول، چربی، سدیم، پتاسیم، کربوهیدرات، پروتئین، ویتامین، کلسیم، روی، آهن و منیزیم می باشد. از دانه های این گیاه روغنی به دست می آید که برای درمان اختلالات پوستی مانند اگزما، درماتیت، سبورئیک (خارش، قرمزی و پوسته ریزی) به ویژه در ناحیه پوست سر، مفید است. جوشانده گل گاوزبان به علت داشتن اسیدهای چرب ضروری بدن جهت رفع مشکلات روحی، روانی و قلب و عروق موثر و مفید است و باعث از بین رفتن اضطراب، دلهره، افسردگی و بی خوابی شده، فشار خون و تپش قلب را نیز کاهش می دهد و باعث تصفیه خون می شود. از خواص دیگر گل گاوزبان، جلوگیری از پیری زودرس، ضد گرگرفتگی و تنظیم قاعدگی است. مصرف گل گاوزبان به صورت های مختلف، ده ها خاصیت مهم دارد که آن را به عنوان یکی از مهمترین گیاهان دارویی می دانند، لذا مصرف متعادل و بهینه آن به همگان توصیه می گردد.

شناسنامه نشریه

 

صاحب امتیاز،مدیر مسئول و سردبیر:

مهندس رضا فرشاد

مدیر فنی و آی تی : مهندس شیدا مرادی فرد

صفحه آرا : حامد یعقوبی

چاپ : کامیاب

نشانی مجله : تهران، خیابان شهید کبیری طامه (شاهین شمالی) کوچه سعید، بن بست کورش، پلاک 10 ، واحد 7 – کدپستی : 1475876178

تلفن : 09122450796

ارسال پیامک تبلیغاتی!
All Rights Reserved - Design by shebi